ZEKÂ, YARATICILIK KADAR YÜREKLİLİKTİR KARİKATÜR(İST)[*]

Temel Demirer

ZEKÂ, YARATICILIK KADAR YÜREKLİLİKTİR KARİKATÜR(İST)[*]

“Ağlamak pasif direniştir,

gülmek aktif protesto.”[1]

 

“İnsan o kadar acı çekti ki, gülmeyi yaratmak zorunda kaldı,” vurgusuyla, “Belki de bugün hiçbir şeyin bir geleceği olmasa bile, kahkahamızın geleceği var,” diyen Friedrich Wilhelm Nietzsche gibi düşünenlerdenim.

Evet, her dik duran gibi, gülmeyi önemserim; gülmenin bir meydan okumak olduğundan şüphe duymam ve Kanadalı felsefeci John Ralston Saul’un, “Otorite sahipleri mizahtan nefret eder,”[2] saptamasına büyük önem atfederim.

“Neden” mi?

Demokritos, Abdera’da doğmuş ve uzun yıllar orada yaşamış; yani şimdiki adıyla Trakya’da. Hikâye şu ki ünlü filozof yaşadığı yerden ve oranın halkından sıkılınca inzivaya çekilerek derme çatma bir kulübeye yerleşir. Durumu öğrenmeye heves eden Abderalılar, filozofun yanına gittiğinde kendisinin durduk yerde ve sürekli olarak güldüğüne şahit olur. Bir zaman sonra dönemin ünlü hekimi Hippokrates’e mektup yazarak ondan yardım isterler. Hippokrates, Demokritos’un yanına vardığında onu bütün bir gün boyunca dinler ve olayın esrarını çözer nihayet. Hippokrates’e göre deliren Demokritos değil, Abdera halkının ta kendisiymiş. Bu durumda yapılacak tek şey, gerçekten de gülmekmiş…[3]

Evet gülmek, bir itiraz ve direniş biçimi olarak zekâ, yaratıcılık kadar yüreklilik işidir. Tıpkı ‘Leman’ çizeri Tuncay Akgün’ün, “Mizah, yaşama sevinci ve direnmenin, hayatta kalabilmenin ve devam edebilmenin geleneklerinden biridir… Mizah cesaret işidir,”[4] saptamasında olduğu gibi…

 

KARİKATÜRÜN İZAHA, ÇEVİRİYE İHTİYACI YOKTUR

 

Eleştirel ısrarın, isyanın geleneklerinden birisidir karikatür; en üst dildir; cesaret işidir; entelektüel itaatsizliktir; zekâ, birikim ve cüretten mürekkep muhalefettir. Bunun böyle olduğuna, en net hâliyle mizahın çizgilerinde tanık/ taraf olursunuz.

Karikatür çizgileri, kelimenin ifadede yetersiz kaldığı yerde; duyguları, düşünceleri, gülümseterek yüzümüze vurur.

O çizgilerin izaha, çeviriye ihtiyacı yoktur; evrenseldir; eleştirel gerçeğin ta kendisidir.

Soru(n)ların arttığı, toplumsal acıların/ dertlerinin büyü(tül)düğü kesitte, umutların yeniden boy vermesine, itirazların çoğalmasına öncülük ederken; hepimize Fyodor Dostoyevski’nin, “İnsan gülüşünden anlaşılır,” uyarısını anımsatır karikatür…

“Bazen tek bir çizginin, yüzlerce kelimenin ifade için yetersiz kaldığı duyguları ve düşünceleri, üstelik de gülümseterek yüzümüze vuran anlatımına karikatür sanatı diyoruz.”[5]

Karikatür, size durmadan; bütün iyi şeylerin güldüğünü; gülmenin devrimci bir eylem ve cesaret işi olduğunu hatırlatır.

Gülmenin yan etkisi umut dolu bir cesaret olduğunu; karanlıkların ortasında, dimdik duran kahkahanın aydınlık bir gelecek yarattığını öğretir hepimize.

Kolay mı?

Antikiteden beri insanlar birbirleriyle alay ederler, karşılarındakinin alışkanlıklarını ve huylarını abartırlar, rahatsız oldukları kusurları gülünç biçimde ifade ederler. Antik karikatür örnekleri, önü alınamayan tahribatlara rağmen taşlarda, duvarlarda izlerini korumaktadır, misal, İsa peygambere ait bilinen ilk karikatür Roma’da yeraltı mezarlarında bulunmaktadır ve bu karikatürde İsa haç üzerinde bir eşeğin kafasına sahip olarak tasvir edilmiştir.

Orta çağda ise mizah ve ürünü olan karikatür artık her yere yayılmıştır; kimi tanınan simaların resmedildiği ya da heykellerinin yapıldığı kiliselerde kolonlarda, aslanağzı heykelciklerde örnekleri vardır. Aynı zamanda farslar ve La Fontaine’in başını çektiği insanların hayvanlar aracılığıyla parodileştirildiği türler devreye girmiştir. Tasvirlerde, sanatçılar dönemin gündemdeki konularına atıfla özellikle şeytanı gülünç duruma düşürerek hayal güçlerini özgürce ifade ederlerdi.

Karikatürün daha politik bir tavır alması için XV. yüzyılda matbaanın gelişini beklemek gerekti. Böylelikle sayfalar çoğaltıldı ve dağıtımı yapıldı ve topluluklar üzerinde etkisini göstermeye başladı. Günümüze kalan örneklerini okuyamasak da, çizgilerin anlattıklarını çözebiliyoruz. Zaman içinde, illüstrasyonlar doğmakta olan Protestanlık için papacı dogmayı hedef alan bir silaha dönüştü. XVII. yüzyılda meşru iktidarı elinde tutan kilisenin yükselmekte olan bu isyana karşı direnmekten başka çaresi yoktu. Kraliyet mensuplarının desteğini alan Kardinal Mazarin harekete geçti ve XIV. Louis, matbaaları baskı altına aldı, hükümdarlığı süresince devam edecek sansür başladı.

Devrim öncesi süreçte mizah alanında adeta bir patlama gerçekleşti. Hicivleri Versay’dakileri hedef alıyor ve alay ediyordu ancak açık edilmemeye çalışılıyordu. 1789’de basın özgürlüğünün de ilan edilmesi ile birlikte coşkuya kapıldılar ve eleştiriler hiddetlendi: “Avusturya Tavuğu” olarak hicvedilen Marie-Antoinette ile kocası XVI. Louis, karikatürler için mükemmel bir konu hâline gelmişti, çünkü insanların sırtına dayanarak zenginleşiyorlardı. Başlarında taşıdıkları taçlar boynuza benzetiliyor, tepkiler bu mecrada ifade ediliyordu. Taşkın, acımasız, yaralayıcı bir biçimde karikatür de devrim sırasında devrimci yazılara eşlik etti çünkü nüfusun önemli kısmı okuryazar değildi. Böylelikle, dönemin iktidar gücü kralın kontrolü altında tutup yönlendiremediği meşhur kamuoyunun doğuşu gerçekleşti.

Bonaparte ile birlikte, matbaanın üzerine yeniden kurşun ağırlığı çöktü. İmparatorluk alaya alınıyordu ancak sınırlar dışında mümkün olabiliyordu çünkü Fransa’da Bonaparte’ın bakanı Fouché’nin kontrolündeki polis teyakkuzdaydı. Restorasyon ile beraber, karikatür yeniden doğdu ve Charles Philipon’un çıkardığı haftalık La Caricature dergisi dönemin çizerlerini bir araya getirdi. Aynı şekilde, Honoré Daumier’nin günlük Le Charivari dergisi de önemliydi. Ancak derginin çizgisi çok sertti ve Daumier kral Louis-Philippe’i olgunlaşmış bir armut olarak çizerek dalga geçtiğinde bedelini hapse girerek ödedi.

Bu tarihten itibaren karikatürün kaderi genel anlamda gelişen basının durumu ile başat gidecekti. 3. Cumhuriyet ile beraber yayın özgürlüğüne dönüş gerçekleşecek, Caran d’Ache ve Jean-Louis Forain gibi çizerler iyi günlerini yaşayacaklardı. Özellikle Panama ve Dreyfus olayları yaşandığında, polemik üstadı ve “yirmi tartışmanın, otuz davanın adamı” unvanına sahip Henri Rochefort’un Le Grelot ou L’Intransigeant yayını üzerinden yürüyen ve beğenilen bir tarz ortaya çıktı. Laik kralların hüküm sürdüğü 20. yüzyıl boyunca, ruhban sınıfı karşısında radikal biçimde mücadele ettiler, onları kınadılar, onlarla alay ettiler ve düşmanlarının tepkileriyle karşılaştılar. Bu dönem, anarşist eğilimdeki L’Assiette au beurre’ün de altın çağı oldu ve aralarında Van Dongen’in de yer aldığı yeni yeteneklere şans tanındı.

Birinci Dünya Savaşı sırasında tüm eleştiriyi baskı altına alan askeri sansüre karşı Le Canard Enchaîné doğdu. Derginin çizgileri hem sert hem de politik anlamda karakter sahibiydi, iki dünya savaşı arasında editoryal çizgisini koruyarak aşırı sağ ve aşırı sol akımların etkisinde, işgalden kurtuluşa kadar her çizerin katkıda bulunmasıyla varlığını sürdürdü. Takip eden “Görkemli Otuzlar”da Le Canard’da de Gaulle’ü çizen Roland Maison ve Le Figaro’da çizen Jacques Faizant gibi büyük isimler ortaya çıktı. Sonrasında Monde’un birinci sayfasına güçlü ve editoryal öneme sahip çizgileriyle imzasını atan Plantu ün kazandı.

Eş zamanlı olarak, 60’lı yıllara damgasını vuran daha öfkeli, şaşırtıcı, öncekilere göre daha az terbiyeli yeni bir nesil etkili olamaya başladı. İlk örneklerine Cavanna ve profesör Choron’un satirik Hara-Kiri’sinde rastladığımız bu yeni nesil hızla “yaramaz” sıfatına layık görüldüler. Politika, günlük hayat, din, toplumsal olaylar Wolinski ve Cabu gibi büyük yeteneklerin kaleminde hicvediliyordu. Çok defa suçlandılar ve General Gaulle’ün ölümüyle dalga geçtiklerinde yayın hayatına son vererek Charlie Hebdo olarak yeniden doğdular. Charlie Hebdo da aynı mücadeleyi, aynı çizerlerin imzasıyla vermeye devam etti. Aşırı sağa, Katolik tutuculuğa karşı çizerek yürüttükleri mücadeleyi, devam eden süreçte kalemlerini tehdit unsuru taşıyan İslâmi köktendinciliğe karşı da kullandılar ve hepimizin sonuçlarını da bildiğimiz üzere Muhammed peygamberin suretini çizerek karikatürize ettiler. Tarih boyunca ilk defa, Fransız çizerler demokratik mizahı savunma cesaretlerinin bedelini kendi canlarıyla ödediler.[6]

Tam da bu nedenle “Karikatür küçüldükçe demokrasi de küçülür”se[7] de; “Karikatüristler fikirlerini anlatmanın bir yolunu bulur”lar[8] ve bu asla engellenemez!

 

‘GIRGIR’IN DA MİMARI: OĞUZ ARAL

 

Oscar Wilde’ın, “Dünya her zaman trajedilere gülmüştür. Zira bu trajedilere dayanmanın tek yoludur. Dünyanın ciddiyetle ele aldığı şeyler olayların komik tarafıdır,”[9] diye tarif ettiği sınıflı-sömürücü yerkürede, “Mizahın temeli muhalefettir, çıkış noktası da budur,”[10] gerçeğini bize anımsatanların başında (Metin Üstündağ, Aşkın Ayrancı gibi) Oğuz Aral gelir…

Eşi Tolga Aral’ın, “Çok iyi gözlemleyen, detayları yakalayan biriydi. Avanak Avni’nin çocukluğu mesela Seyit Ali’dir. Konuşması, mantığı... ‘Dıgıl dıgıl’ masa altında arabasıyla oynarken çıkardığı sesti mesela. Bazı komik cümleleri vardı. İçki yanında verilen fındık, fıstık, bademe içkilik, cezveye pişirik demesi gibi,”[11] tanımındaki zekâsı, yaratıcılığıyla betimlenen Ona; “Huysuz İhtiyar” derledi…

‘Gırgır’ın da mimarıydı…

Ve asla unutulmasın: ‘Gırgır’ bir okuldu/ fabrikaydı mizah/ karikatür için…

 

KARİKATÜRÜN AĞIR İŞÇİSİ: TURHAN SELÇUK

 

11 Mart 2010’de yitirdiğimiz, Turhan Selçuk çizgiden kopmamak için son dakikasına kadar direnen bir karikatüristti…

Güzel bir dünya için çizgiyle yola çıktı. Unutulmaz çizgi romanı Abdülcanbaz’ı yarattı; doğrunun, haklının, iyinin yanında yer alsın; namussuzlara, zalimlere karşı mücadele versin diye…[12]

O karikatürün ağır işçisiydi; Turhan Selçuk için “Onun büyüklüğü ününden değil, ünü büyüklüğünden gelir” der vurgusuyla şunları diyen Yaşar Kemal’in satırlarındaki üzere:

“Turhan’ın yolu, kestirmeden insana varmadır. Onun dövüşü, bütün düşük yanlarımızladır. Dünyanın şiirine, vazgeçilmezliğine bağlanarak kötülük ve zulümlere bir karşı koymadır.”[13]

“Turhan ülkemizde işine başladığı günden bu yana hep arama, yenilenme, kendini aşma çabasındadır. İşte çağımızın büyük ustası olması da bu yüzdendir, onun çizgileri vakt eriştikçe değişir, yenilenir. Kendi de yapıtlarıyla birlikte yenilenir. Bu da dünyada her sanatçıya nasip olmayan bir olanaktır. Onun başlıca işi bir yandan ustalığını geliştirmekse, bir yandan da insan gerçeğine ulaşmaktır. İnsanı aramak, ona varmak her zaman büyük sanatçıların işi olmuştur. Örneğin Anton Çehov, Şarlo, Dostoyevski, Gogol, Stendal, Servantes... Turhan da bu büyük ustaların kervanındadır. Turhan’ın kişiliği de buna uygundur. O, insanın gerçeğine varmak için hiçbir fırsatı kaçırmaz. Her insan onun için, her tanıdığı onun için bir insan gerçeğidir.”[14]

Gerçekten de kızı Aslı Selçuk’un, “Evrensel bir çizgi ustasıdır”;[15] ‘Karikatürcüler Derneği’ Başkanı Metin Peker’in, “Turhan Selçuk’un karikatürü özgürlük şiiridir”;[16] Ruhan Selçuk’un, “O, bir kaptanın tuttuğu seyir defteri gibi ülke ve dünya sorunlarının tarihini çizgileriyle yazmıştır. Konsantre çizgileri kompozisyon incelikleriyle doludur,”[17] saptamalarındaki üzere…

 

BİR DÜNYALI: BEDRİ KORAMAN

 

Eşi Nil Koraman’ın ardından, “Mezarıma burada bir dünyalı yatıyor diye yazın diyerek vasiyet etti bize... Bedri Koraman yeni bir renk ekledi bilinen renklerine gökkuşağının... Etrafındaki her şeyi, herkesi, gittiği her mekânı güzelleştirdi... Sevgi doluydu hep, insanları, dini, dili, rengi, cinsiyeti, milleti, mevkii ayırmadan severdi ve herkese ilk önce kalbi ile yaklaştı… Okuma yazma bilmeyen çoban ile de saatlerce politika konuşur, koskoca bakanlar ile şarkı da söylerdi. Sokaktaki insan severdi onu,”[18] diye anlattığı Bedri Koraman’ı 30 Mayıs 2015’de kaybettik.

87 yaşında gözlerini yuman Koraman, 1945’te öğrenim için geldiği İstanbul’da bir süre İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nde Cemal Tollu atölyesinde eğitim gördü.1945’ten başlayarak illüstrasyon ressamı ve karikatürcü olarak Babıali’ye girdi.

Karikatür çizmeye 1947’de Çocuk Âlemi dergisinde başladı. 41 Buçuk, Tef, Taş, Karikatür gibi mizah dergilerinde çizdi. 1951’de Deve, daha sonra Gölge adlı mizah dergilerini çıkardı. 1954’te Milliyet gazetesinde çalışmaya başladı. Özellikle 1960’lı yıllarda aynı gazetede yayımlanan ve Cicican adıyla sinemaya da aktarılan “Cici Can” adlı çizgi romanı geniş ilgi topladı. Ayrıca Cemkurt ve Tekir Hafiye adlı resimli romanları çizdi. Kurucuları arasında yer aldığı Kare Ajans’ta canlandırma filmleri yaptı. 1970’lerde Abdi İpekçi’nin isteğiyle, Milliyet’in birinci sayfasında, gazetenin o günkü en önemli haberini tamamlayan ve resim yanı ağır basan renkli karikatürler çizmeye başladı; bu çalışmaları büyük ilgi gördü. 18 Kasım 1978’de uğradığı bir silahlı saldırıdan yara almadan kurtuldu.

1982’de Güneş gazetesine geçtiyse de 1985’te Milliyet’e döndü. Günlük karikatürleri dışında gazetenin hafta sonu ekleri için özel karikatür-öykü sayfaları hazırladı. Yıllarca çalıştığı Milliyet gazetesinden ayrıldıktan sonra, Sabah gazetesinin Pazar ekinde, “Çizgi Dünyası” başlığı altında tam sayfa karikatürler çizdi.

Yassıada Yargılamalarını izleyip karikatüre dökerek muhabir-karikatürcü tipinin ilk örneklerinden biri oldu. 1970’lerde parti kurultaylarını, seçim gezilerini izleyip gazetede bantlar hâlinde yayımlayarak bu çalışmalarını sürdürdü. Siyasi karikatürlerinin bir kısmını içeren ‘Siyaset Arenası’ başlıklı bir kitabı olan Bedri Koraman, İtalya Marostica, Yugoslavya Üsküp’te ve Saraybosna’da özel ödüller kazandı. 1986’da merkezi Brezilya’da bulunan Internacional dos Jornalistas adlı basın kuruluşuna onur üyesi seçildi. Karikatürcüler Derneği Genel Başkanlığı yaptı.[19]

Zeynep Oral’ın, “Karikatürün ‘Don Kişot’uydu”;[20] Mete Akyol’un, “Beyinsel bir lezzetti”; Fikret Bila’nın, “Hayatı çok farklı anlayan bir bilge bir filozof insandı.”[21] “Karikatürün dâhisiydi”;[22] Ercan Akyol’un, “Yaşamı ıskalamadı. Hep yaşadıklarını çizdi. Çizgi ustası olduğu kadar yaşamın da ustasıydı”;[23] Fisun Yalçınkaya’nın, “Koraman siyasi ve toplumsal içerikli çizgisiyle öncü bir sanatçıydı”;[24] Can Pulak’ın, “O çocukla, çocuk; gençle genç, büyükle büyük olurdu. Hayatı çizgilerindeki gibiydi”;[25] Pınar Aktaş’ın, “Kimseyle kötü anısı yoktu,”[26] diye betimlediği Bedri Koraman, “1950 Kuşağı” çizerlerindendi…

Nazım Alphan’ın, “Haksız bir şöhrete sahip olduğunu ifade etmeye çalışıyordu,”[27] vurgusundaki üzere mütevazı kişiliğiyle “Karikatürün okulu yoktur,” diyen O; “Olağanüstü yetenekli bir ressamdı aslında; karikatürü seçerek bizi büyük bir ressamdan mahrum etmişti. Ama kendini gladyatör gibi çizdiği o meşhur karikatürdeki gibi, halkın “Bitir... bitir” diye bağırdığı o devasa siyaset arenasında, boş laf üreten politikacıları esprileriyle tepeleyip gururla poz vermişti.”[28]

Kolay mı?

“Demokrasi, özgürlük mücadelesinin en sıcak yaşandığı günlerde demokrasi ve özgürlüğü ana çizgi olarak benimseyen ve keskin siyasi eleştiriler yapan 50 Kuşağı karikatüristlerinin temsilcisiydi. Çizgileriyle siyasi partilerin fanatiklerini kızdırdığı açıktı, öyle ki bir suikast girişimine de uğramıştı.”[29]

 

MUZİP ÇİZER: TAN ORAL

 

“Zaman zaman farklı düşüncelerim de olsa, bildiğim çizgiden şaşmadım,”[30] diyen Tan Oral ekler:

“Mizah ve komedi, ikisi yapı olarak tamamıyla farklı. Mizah şaşırtma amaçlıdır. Bir olay karşısında bir mizahçının ne yapacağı pek bilinemez. Yani tepkinin ne zaman, nereden geleceği pek belli değildir, şaşırtmak esastır. Komedide ise asıl olan şartlandırmadır, tekrara dayanır. Walt Disney’in çizdikleri bugünün çizgileriyle benzeşir. Onu izleyen insan gülmeye hazırdır zaten ve güler. Birbirlerinden farklı da olsalar, her iki anlayışın da ortak yanı; çizilenleri izleyen ya da onlarla karşılaşan bir insanın neşelenmesini ve kendini iyi hissetmesini amaçlıyor olmalarıdır.”[31]

Yani mizahtan, onun sorgulayan çocuksu şaşkınlığından yanadır Tan Oral…

O; “Muzip çizerdir”;[32] Eray Özer’in, “Tan Oral, yıllardır çiziyor. Çizmeyi hem çok önemsiyor hem de hayatın çizmekten çok daha fazlası olduğunu biliyor,”[33] diye betimlediğidir.

Çünkü Tan Oral, yıllardır birkaç çizgiyle, gülünecek ve ağlanacak halimizi gözler önüne sererken düşünceyle duyarlığı sarmaş dolaş kılar. Bu ikisi ayrılmaz onda. Günceli yakalayan, “şimdi” ve “burada”nın sınırlarını aşan, güncel olanın çok ötesine uzanan, birikimlerden damıtılan çizgilerdir bunlar.

O çizgiler yakalar sizi, aklınızın ve gönlünüzün bir yerine yerleşip orada işlemeye, parıldamaya, sizi meşgul etmeye, işlevini görmeye devam eder...

O çizgilerde siyasal ve toplumsal eleştiri... Baskıya, dayatmaya karşı duruş...

O çizgiler, haksızlığı, sömürüyü, yalanı dolanı, hırsızlığı, talanı belgeler... Toplumun belleğini oluşturur ve korur. Bir bakıma, “olan biteni yutmuyoruz” der! Bizleri uyarır. Bu farkındalıkla, bizlere umut verir. Gülümseyerek direnmemizi sağlar...

Yalınlık ve dolaysızlıkla. Söyleyeceğini en açık, en net biçimde söyler. Lafı, sözü, yani çizgiyi, evirip çevirmeden, kıvırtmadan, dallandırıp budaklandırmadan sunar.[34]

Bu özellikleriyle Tan Oral, 68 sürecinde etkili olmuş sayısız afiş çalışmasına hem çizer hem tasarımcı olarak yoğun biçimde katılır. 1975’te ‘Politika’ gazetesinde, 1976’da ‘Cumhuriyet’te çizgileriyle süreklilik kazandığında siyasal bilinci üst düzeydedir. Cemal Süreya bir yazısında onun için: “Çizgisinin altında çok derin bir araştırma çalışması var. Öbür sanatlarla, düşünce yapıtlarıyla, dille iyi beslenmiştir (...) ön sıraya geç geldi. Ama geldikten sonra da birdenbire parladı,”[35] der.

Kolay mı? “Karikatürcülüğü meslekten saymıyordur; çünkü ona göre çizerlik, bir yaşam biçimiydi.”[36]

Tam da bunun için “Tan Oral, karikatürde yarattıklarıyla bir çekim alanı oluşturabilmiş ender isimlerden birisidir; 1970 Kuşağı diye anılan ve 1970’lerin ortalarında çizgi dünyasına adım atan birçok çizeri dolaylı ya da dolaysız etkilemiştir.

Denilebilir ki, Tan Oral, karikatürümüzde 1950 Kuşağı’nın bir ardılı olması ötesinde, 1970 Kuşağı’nın bir öncülü sıfatıyla, iki farklı, iki bambaşka kuşağın aynı kulvarda, kesintisiz bir süreçte yol almasında bağlayıcı, bütünleştirici bir olumlu rol de üstlenmiştir.”[37]

 

ZORLU, GÜLÇEÇ, BALCIOĞLU, POROY

 

Dört isim daha var.

İlki, Cafer Zorlu: 1926’da İnegöl-Bursa’da doğdu, ekonomik güçlükler yüzünden eğitimini yarım bıraktı. 1939’da İstanbul’a yerleştikten sonra çeşitli işlerde çalıştı.

İlk karikatürü 1957’de haftalık siyasi mizah dergisi Dolmuş’ta yayımlanan Zorlu, daha sonra Taş karikatür dergisinde çizmeye başladı. 1958’de Akbaba’da çizmeye başladı.[38]

Karikatür dünyasına 1960 öncesi giren Cafer Zorlu, o sırada 1950 kuşağı karikatürü resimsel olandan kurtarmak için hummalı bir gayret içindeydi. Zorlu o sırada amatör çalışmalarını modern mizah dergilerinde yayımlama olanağı buluyordu. Kısa zamanda Akbaba’ya ulaştı...

Cafer Zorlu, yoksul bir halk çocuğudur; kahvehane ve lokanta çıraklığı, mahalle kahvelerinde para karşılığı portre çizmek gibi sıradışı işlerle uğraşmış ve bu süreçte halkı daha iyi tanıma olanağı bulmuştur.

Halkın yaşadığı sorunları, gazete manşetlerinden seçerek ele alırdı; bu, genel olarak karikatürcülerin bir tutumuydu zaten. “Varsa olay çizmek kolay!” sloganını, birçok köşesinin adı olarak kullanmıştı...

1977’de Akbaba kapandığında (Zeki Beyner ile birlikte) sudan çıkmış balığa döndü. Onun için Akbaba bir ekmek teknesi olduğu denli bir evdi de. Bu durum, iki sorunu birden getirdi: Çizerek para kazanamıyor ve dolayısıyla elleri işlemediği için köreliyordu... İşin kötüsü yaşlılık dönemine girdiğinden yokluklar, yoksunluk oluveriyor ve acıyla, mesleğini sürdürememenin acısıyla yaşamaya çalıştı.[39]

24 Ağustos 2012’de sonsuzluğa uğurlandığımız karikatür ustası Cafer Zorlu için Tan Oral, “Emeğinin karşılığını alamayanlar ailesinin emekli bir üyesi olarak haklı yakınmalarını neşeli gülümsemelerinin içine yedirirdi”; Behiç Ak’ın, “Yoksulluğun komikliği vardı çizgilerinde. Halkın kendisiydi o. Mizahı öylesine doğaldı ki”, Semih Poroy, “Bu kadar alaylı olup da çizgisini bu kerte imbikten geçirebilmiş başka bir çizer bulunabileceğini sanmıyorum,”[40] derken sonuna kadar haklıydılar…

İkincisi de Şükrü Kocagöz hakkında şunları dediği İsmail Gülçeç:

“O bu ülke için kahramanlık öyküsü olan bir yaşam sürdü ve bunu bütün içtenliği ile doğal saydı. Engelli durumundan yakındığını bir kez gördüm; o da bir vergi yasası değişikliğinde bazı muafiyetlerin kaldırılması söz konusu olunca toplumun, giderek hükümetin engellilere karşı olan tavrından yakınmasıydı.

İsmail bu işe içgüdüsel olarak merak sardığını ve piyasadaki resimli romanlar gibi bir şeyler çizmeye başladığını anlattı. O sıralar en önemli yayın Suat Yalaz’ın Kaan’ıydı. Çizdiklerini toplayıp İstanbul’da Suat Yalaz’a götürmüş. Suat Bey ona resimli romanın çini mürekkep, tarama ucu, fırça, cetvel, rapido ile çizildiğini anlatmış, göstermiş. Dönüp doğru malzemeler ile çizmeye başlamış.

Perspektifi çize çize öğrenmiş. Kısa sürede ben de kendisine bu alandaki sınırlı bilgi ve becerimi aktardım. İsmail karikatür türündeki bandını hazırlarken bir taraftan da ‘ciddi’ çizgilerle denemelere başladı.

Sonrası ‘engelli’ hayatı; ‘Çanakkale İnzivası’…

Teselli filan değil; son ana kadar çizme isteğini hayata geçirmeyi başardı.

İsmail’in yaşamı, sürekli engelleri aştığı için ülkemizdeki engelliler için bir kahramanlık öyküsüdür diyemeyeceğim, çünkü o en medeni insanın bile başaramadığı, engel diye bir şeyi tanımlamayan, bu kavramın dışında bütün içtenliği ile var olabilen bir yapıdaydı. O yaşamın maddi, manevi zorlukları karşısında gerçek bir engelsizdi.”[41]

Üçüncüsü Semih Poroy’un, “Dünyanın en güzel sigara içen abisi” vurgusuyla “çizgiciliğinin doruğudur,” diye tarif ettiği Semih Balcıoğlu’dur.[42]

Ve dördüncüsü de, “Çuvaldızı usulca sokar. Ustaca, kahkahalarla gülerken aslında kendimize güldüğümüzü bir süre sonra fark ederiz,”[43] diye betimlenen Semih Poroy…

Sonra… Daha niceleri…

 

22 Temmuz 2016 18:53:13, Ankara.

 

N O T L A R

[*] Arasöz Dergisi, Eylül 2016…

[1] Metin Üstündağ.

[2] Evrim Altuğ, “John Ralston Saul: Otorite Sahipleri Mizahtan Nefret Eder”, Cumhuriyet, 12 Mart 2016, s.17.

[3] Özkan Ali Bozdemir, “Gülmenin ve Ölmenin Tarihi”, Cumhuriyet Kitap, No:1376, 30 Haziran 2016, s.4.

[4] Anıl Yurdakul, “Tuncay Akgün: Mizah Yaşama Sevincidir”, Birgün, 9 Aralık 2015, s.14.

[5] Doğan Hızlan, “32 Yıldır Zirvede Kalan Yarışma”, Hürriyet, 19 Kasım 2015, s.20.

[6] Marc Fourny, “Karikatür ve Demokrasi: Aynı Mücadele”, Birgün Pazar, Yıl: 11, No: 409, 11 Ocak 2015, s.10.

[7] Evrim Altuğ, “Hicabi Demirci: Karikatür Küçüldükçe Demokrasi de Küçülür”, Cumhuriyet Kitap, No:1368, 5 Mayıs 2016, s.17.

[8] “Kevin Kallaugher: Karikatüristler Fikirlerini Anlatmanın Bir Yolunu Bulur”, Evrensel, 8 Ekim 2015, s.13.

[9] Oscar Wilde, Hiçbir Şey Eskimez Mutluluk Kadar (Aforizmalar), Çev: Burcu Yalçınkaya, Alakarga Sanat Yay., 2013

[10] Belit Özükan, “Kemal Gökhan Gürses: Komik Olmayanın Mizahı”, Birgün Pazar, Yıl: 12, No: 432, 21 Haziran 2015, s.8-9.

[11] Berrin Karakaş, “Bir Akşam Gelecekmiş Gibi...”, Radikal Hayat, 17 Mayıs 2011, s.10-11.

[12] Hakan Derman, “Karikatürün Ağır İşçisi...”, Cumhuriyet, 11 Mart 2015, s.18.

[13] Yaşar Kemal, “Karanlıkta Işık Gösteren”, Cumhuriyet, 11 Mart 2013, s.8.

[14] Yaşar Kemal, “Turhan Selçuk İçin”, Cumhuriyet, 11 Mart 2015, s.11.

[15] Aslı Selçuk, “Hammaddesi İnsan Çelişkileri”, Cumhuriyet, 11 Mart 2013, s.8.

[16] “Metin Peker: Karikatürü Özgürlük Yapmanın Şiiri”, Cumhuriyet, 11 Mart 2013, s.8.

[17] Ruhan Selçuk, “Güldürür, Düşündürür, Eğitir...”, Cumhuriyet, 11 Mart 2013, s.8.

[18] Nil Koraman, “Ben Bir Dünyalı ile Evliydim...”, Cumhuriyet, 31 Mayıs 2016, s.16.

[19] “Bedri Koraman Hayatını Kaybetti”, Milliyet, 30 Mayıs 2015… http://www.milliyet.com.tr/bedri-koraman-hayatini-kaybetti-gundem-2066926/

[20] Zeynep Oral, “Bedri Koraman: Karikatürün ‘Don Kişot’u!”, Cumhuriyet, 5 Haziran 2015, s.21.

[21] “Bedri Koraman Son Yolculuğuna Uğurlandı”, Hürriyet, 3 Haziran 2015, s.7.

[22] Fikret Bila, “Büyük Ustaya Veda”, Milliyet, 3 Haziran 2015, s.8.

[23] “Kendi Kuşağının Virtüöz Sanatçısı Milliyet, 1 Haziran 2015, s.15.

[24] Fisun Yalçınkaya, “Hicvin Çizgisi Son Buldu”, Milliyet, 31 Mayıs 2015, s.16.

[25] Yaşar Anter-Osman Uras, “Karikatürün Dehası Koraman’ı Uğurladık”, Milliyet, 3 Haziran 2015, s.8.

[26] Pınar Aktaş, “Deli Mavi”, Milliyet, 3 Haziran 2015, s.8.

[27] Nazım Alphan, “Bedri Koraman: Karikatür Devini Özleyeceğiz”, Birgün, 1 Haziran 2015, s.7.

[28] Can Dündar, “Bedri Koraman Ustaya Veda”, Cumhuriyet, 7 Haziran 2015, s.3.

[29] Ceren Çıplak, “Siyasi Karikatürler İktidarın Pençesinde”, Cumhuriyet, 1 Haziran 2015, s.14.

[30] Faruk Şüyün, “Tan Oral: TÜYAP Onur Çizeri Tan Oral: Bildiğim Çizgiden Şaşmadım”, Cumhuriyet Kitap, No:1342, 5 Kasım 2015, s.4-23.

[31] Serap Çakır, “Tan Oral: Mizahta Şaşırtmak Esastır”, Birgün Kitap, Yıl:12, No:166, 6 Kasım-3 Aralık 2015, s.32-33.

[32] İzel Rozental, “Tan Oral, Bir Muzip Çizer”, Cumhuriyet Kitap, No:1342, 5 Kasım 2015, s.8.

[33] Eray Özer, “Hakaretten Uzak, Nezakete Bir O Kadar Yakın Tan Oral”, Cumhuriyet Sokak, No:14, 14 Haziran 2015, s.6-7.

[34] Zeynep Oral, “Tan Oral’a Sevgiyle...”, Cumhuriyet, 8 Kasım 2015, s.20.

[35] Cemal Süreya, 99 Yüz: İzdüşümler-Söz Senaryosu, Yapı Kredi Yay., 5. baskı., 2015.

[36] Semih Poroy, “… ‘Eğreti’ Çizer”, Cumhuriyet Kitap, No:1342, 5 Kasım 2015, s.20.

[37] Ohannes Şaşkal, “Doruklardan Biri”, Cumhuriyet Kitap, No:1342, 5 Kasım 2015, s.21.

[38] “Varsa Olay Çizmek Kolay”, Cumhuriyet, 26 Ağustos 2012, s.16.

[39] Turgut Çeviker, “Bir Halk Çizeri”, Cumhuriyet, 26 Ağustos 2012, s.16.

[40] “Kimseden Etkilenmedi Kendinden Etkilendiği Kadar”, Cumhuriyet, 26 Ağustos 2012, s.16.

[41] Zeynep Oral, “Ölüm Yıldönümünde Anıyoruz: İsmail Gülgeç”, Cumhuriyet, 21 Şubat 2014, s.17.

[42] Semih Poroy, “Dünyanın En Güzel Sigara İçen Abisi”, Cumhuriyet, 6 Şubat 2014, s.14.

[43] Işıl Özgentürk, “Semih Bu Karikatür Bir Harika!”, Cumhuriyet, 26 Haziran 2016, s.10.

31.10.2016 (Temel Demirer)

Yorumlar (0)

Yorum Yaz

DİĞER YAZILAR

NEFRETİN, AYRIMIN BOY HEDEFİ: ÖTEKİLEŞTİRİLEN ALEVÎ(LER)

İKTİSADÎ ÇÖKÜŞ, BEŞERÎ ÇÖZÜLME

1 MAYIS’A GİDERKEN

ANIN YAZARI: ADALET AĞAOĞLU

KARDEŞİM(İZ)İN “DAVA”SI (MI?)![*]

SAHNE (DURUŞU) PERFORMANSININ POLİTİKASI

YEDİ NOKTA YA DA YETER ARTIK

YAZMAK SERÜVENİNE BİR BAKIŞ

ÇİN DEYİNCE...

KLASİK MÜZİĞİN ÖNEMİ[*]

ÖZGÜRLÜK YERKÜREYİ KURTARIP, GÜZELLEŞTİRME UMUDU VE İRADESİDİR

KAHVERENGİ TONLU COVİD-19 GÜNLERİNDE (C)EZAEVLERİ

“İŞÇİ SINIFI” DEYİNCE

ANILAR, SESLER, ŞARKILAR

ÖZGÜR İFADE “HAZIR OL”DA DUR(A)MAZ

MİZAH/GÜLMECE ŞAH(LAR)I MAT EDER

DEDE EFENDİ’Lİ, İTRÎ’Lİ, LİMONCİYAN’LI KLASİK MÛSİKÎ

EKONOMİK VAZİYET(İMİZ) İLE BEŞERİ TABLO(MUZ)[1]

“ADINI SİZ KOYUN” 3

“ADINI SİZ KOYUN” 2

“ADINI SİZ KOYUN”

“AZ YAZIP ÇOK SÖYLEYEN” CEMAL SÜREYA

İSYAN SANCAĞINI YÜKSELTENLERİN KUŞAĞINDANDIR GENÇLİK

ÖRNEKLERİYLE -OLMASI GEREKEN- AYKIRI[*]

YAPITLARIYLA HAFIZALARDAN SİLİN(E)MEYEN AGNÈS VARDA

“ŞİMDİLERDE KARAMSARLIĞI DAHA İYİ ZAMANLARA BIRAKALIM”

GOMİDAS’LI HALK MÜZİĞİ(MİZ)

ŞAİRLER GALERİSİ

RUMLARA DAİR TARİH (B)İLGİSİ

GEÇMİŞTEN (BUGÜNDEKİ) GELECEĞE

IRKÇILIK/ FAŞİZM SUÇU

COVID-19 GÜNLERİNDE SORU(N)LAR, SORUMLUKLAR

V. İ. LENİN VE EKİM DEVRİMİ

HÂLÂ ONLARLAYIZ; ONLARDANIZ

“MED CEZİR”Lİ ‘ÇETİN’ KALEM

AYDIN DURUŞU VE SORUMLULUĞU

VATAN’IN F3’ÜNDE DÖRT GÜN

SORU(N)LAR, YANIT(SIZLIK)LAR

TRUMP KÂBUSU VE EMPERYALİST ABD

DOĞAN HIZLAN VESİLESİYLE ELEŞTİRİ VE YAZMAK ÜSTÜNE

BİR “İZMİRKOLİK”İN SERÜVENİ

TÜRKÜLER(İMİZ) VE BİZ

HAYALLERİMİZİ EMZİREN YAZMAK EYLEMİ

LAİKLİK ZARURETTİR

15-16 HAZİRAN İŞÇİ SINIFININDIR; ÖĞRETEN TARİHİMİZDİR ( 2 )

15-16 HAZİRAN İŞÇİ SINIFININDIR; ÖĞRETEN TARİHİMİZDİR

DOĞAN GÜNÜN OZANLARI

SURUÇ’UN 33’LERİ VE ONLARIN ÇAĞDAŞ AYDIN’I

ARKADAŞ(IMIZ) Z. ÖZGER

“DİNEN BİR FIRTINA”YI ANLA(T)MAK

“MODAYI BİLİP DE ONA KAPILMAYAN”DI AHMET OKTAY

ÖZLEMLERİN İSYAN ÇIĞLIĞIDIR ŞİİR

PINAR YOLDAŞA KALKAN ELLER KIRILIR

BİR SEVDADIR TİYATRO

ÖMER ŞERİF’İN OYUNCULUĞU

2020’NİN 18 MAYIS’INDA ONA DAİR

YER İLE GÖK ARASINDAKİ UYUM: KLASİK MÜZİK

6 MAYIS HAKİKÂTİ ÖLÜMSÜZDÜR

ÖLÜM ORUCUNUN 320. GÜNÜNDE İBRAHİM GÖKÇEK İÇİN

COVID-19 YERKÜRESİ İLE COĞRAFYAMIZDA 1 MAYIS 2020 ( 2 )

COVID-19 YERKÜRESİ İLE COĞRAFYAMIZDA 1 MAYIS 2020

ÖĞRENCİSİ OLDUĞUM ‘İNSANCIL’A DAİR

BUGÜNÜ VE SONRASI İLE COVID-19

“DUVAR”(LAR)I AŞAN O; HÂLÂ “UMUT”LA “YOL”DA, BİZİMLEDİR ( 2 )

“DUVAR”(LAR)I AŞAN O; HÂLÂ “UMUT”LA “YOL”DA, BİZİMLEDİR

UNUTAMADIĞIM FİLM(LER), YÖNETMEN(LER), OYUNCU(LAR

HAPİSHANE(LERİN) HÂL(LER)İ ( 2 )

HAPİSHANE(LERİN) HÂL(LER)İ

TARIM(IN) HÂL(LER)İ

KLASİK MÜZİĞİN FARKLI İKİLİSİ: MOZART İLE STRAUSS

AŞIKTI, “GARİP”Tİ, HALK DERVİŞİ NEŞET ERTAŞ

TARİH(İMİZ)E HAYRANLIKLA, MİNNETLE, SAYGIYLA

ÇOKSESLİ MÜZİĞİN DEVRİMCİ DEHASI BEETHOVEN

SİNEMAMIZIN DERVİŞİ: AYTAÇ ARMAN[*]

EYGİ VESİLESİYLE -BALIK HAFIZALILAR İÇİN- 50 YIL SONRA “KANLI PAZAR

19 ARALIK’IN (C)EZAEVLERİ GERÇEĞİ! ( 2 )

19 ARALIK’IN (C)EZAEVLERİ GERÇEĞİ!

KRİZ İLE GELEN(LER)

USTANIN KADİM DOSTU, YADİGÂRI BALABAN

DÜNDEN BUGÜNE ŞİLİ’DE NE(LER) OLUYOR? ( 3 )

DÜNDEN BUGÜNE ŞİLİ’DE NE(LER) OLUYOR? (2)

DÜNDEN BUGÜNE ŞİLİ’DE NE(LER) OLUYOR?

IŞIĞIN RESMİNİ ÇİZEREK, TARİHİ ZAPT ETMEK

KRİZ KISKACINDA: YERKÜRE, COĞRAFYAMIZ VE İŞÇİLER ( 2 )

KRİZ KISKACINDA: YERKÜRE, COĞRAFYAMIZ VE İŞÇİLER

EMPERYALİZM ÇAĞINDA BARIŞ SAVAŞ DEMEKTİR, SAVAŞ DA BARIŞ! ( 2 )

EMPERYALİZM ÇAĞINDA BARIŞ SAVAŞ DEMEKTİR, SAVAŞ DA BARIŞ!

BLUES, CAZ, ROCK VE ÖTESİ ( 2 )

BLUES, CAZ, ROCK VE ÖTESİ…

“YDD” EŞİTSİZLİĞİ VE GÖÇ(MENLİK) ( 2 )

“YDD” EŞİTSİZLİĞİ VE GÖÇ(MENLİK)

EKONOMİK HÂL(İMİZ) Mİ ( 2)

EKONOMİK HÂL(İMİZ) Mİ?!

HAS BİR TİYATROCU: CÜNEYT TÜREL

AHMET KAYA VARDI, VARDIR, VAR OLACAKTIR

KAVGADAN BESLENİP; ONU ÇOĞALTAN ŞİİRİN ŞAİRİ: ADNAN YÜCEL

33’LER İLE ÇAĞDAŞ’INDAN ÖĞRENDİKLERİM(İZ)[*]

ULUSLARARASI KAOSUN GELECEĞİ

İMPARATORLUĞUN TRUMP’LI ENCAMI ( 2)

İMPARATORLUĞUN TRUMP’LI ENCAMI

POLİTİK (DEVRİMCİ) MÜZİK ( 2 )

POLİTİK (DEVRİMCİ) MÜZİK

KÖLELİĞE KARŞI MÜCADELENİN BİRLİĞİ İÇİN (YA DA “NE OLUYOR; NASIL; NE YAPMALI” MI?)

ELEŞTİREL ARABESK HİKÂYESİ

SÖZÜN MİLİTAN EYLEMİ; HAKİKÂTİN BEDELİ ÖDENMİŞ SÖZCÜSÜ

KIPIR KIPIR, NEŞE DOLU “DELİ KADIN”: AYŞEN GRUDA

CUMHURİYET İLE MÜZİK(İMİZ)

BAŞKALAŞANLARDAN DEĞİL, GELİŞENLERDENDİ GÜLRİZ SURURİ

KİTLE ÖRGÜTLERİ VE DEMOKRATİK İŞLERLİK

“SANAT UZUN, YAŞAM KISA”YDI MELİH CEVDET İÇİN

ZOR(UNLU) BİR MESELE: ALTERNATİF DEVRİMCİ-HALKÇI YEREL YÖNETİM

YAZDIĞINIZ YAŞAM YA DA SAFSATADIR!

HALKIN -BAŞKALDIRAN- ARZUHÂLCİSİ: YAŞAR KEMAL

ERMENİ SOYKIRIMI’NIN BELGESİ VAR (MI?)[2]

ERMENİ SOYKIRIMI’NIN BELGESİ VAR (MI?)

MAYIS KIZILLIĞINDA ‘71 KOPUŞU VE KAYPAKKAYA

BUGÜN(ÜMÜZ)DE FAŞİZM(LER)

SİNEMANIN MÜSTESNA İSİM: METİN ERKSAN

İNSAN OLMAK ZORKEN, ‘İNSAN’DI ZEKİ ALASYA

ÖLÜMSÜZLÜK BAĞLAMLI KIZILDERE(MİZ)

SAİT FAİK’İN DÜŞ(ÜNCE)LERİ

İSYANA DÖNÜŞ(EME)YEN İTİRAZ VEYA MÜSLÜM GÜRSES HİKÂYESİ (Mİ?

“ÖN SAVUNMA(M)”: USÛL İLE ESASA MÜNDEMİÇ İTİRAZ VE KANAATLERİM ( 3 )

“ÖN SAVUNMA(M)”: USÛL İLE ESASA MÜNDEMİÇ İTİRAZ VE KANAATLERİM ( 2 )

“ÖN SAVUNMA(M)”: USÛL İLE ESASA MÜNDEMİÇ İTİRAZ VE KANAATLERİM

EGEMEN MEDYAYA İTİRAZ VE ALTERNATİF ( 2 )

EGEMEN MEDYAYA İTİRAZ VE ALTERNATİF

YAŞAM(A) HAKKI MÜCADELESİ (MAHMUT KONUK ÖRNEĞİ) 2

YAŞAM(A) HAKKI MÜCADELESİ (MAHMUT KONUK ÖRNEĞİ)

DİZELERİYLE REFİK DURBAŞ ÖYKÜSÜ

AFORİZMALARDAN BUGÜN(ÜMÜZ)E UYARILAR

‘KEL MAHMUT HOCA’ + ‘YAŞAR USTA’ + ‘TURŞUCU KAZIM’ + ‘AYYAŞ EMİN’Dİ O…

hatırlamiyorum-nakaratlarina-hatirlatalim

“NETAMELİ BİR KONU”: ULUSAL SORU(N)

VAR OLANDAN KOPMAK İÇİN YEREL SEÇİM VE SORU(N)LARI ( 3)

VAR OLANDAN KOPMAK İÇİN YEREL SEÇİM VE SORU(N)LARI ( 2 )

VAR OLANDAN KOPMAK İÇİN YEREL SEÇİM VE SORU(N)LARI

ABD EMPERYALİZMİ VE VENEZÜELLA 2019

AYKIRI DİZELER, ŞAİRLER

ÇEŞİTLİ VECHELERİYLE BEŞERİ (EKONOMİ-POLİTİK) KRİZ

“BÜYÜK FOTOĞRAFÇI”NIN GERÇEĞİ VE DRAMI

KRİZ “İMKÂN, TEHDİT VE KARAR” BİLEŞKESİDİR

İNSANI İNSANLAŞTIRAN DEĞERLER: AŞK, SANAT, BAŞKALDIRI, MÜCADELE

HİÇLEŞTİRİLME KAYGISINDAN ÖFKEYE SARI YELEKLİLER

68 HAREKETİ, MAYIS(IMIZ), KAYPAKKAYA VE 1971

KAPİTALİZM, EKOLOJİK YIKIM VE MARKSİZM ( 2)

KAPİTALİZM, EKOLOJİK YIKIM VE MARKSİZM

NBC SİNEMASI (MI?)

DÖRT GÜNLÜK “Bİ ŞEY”

ISINMANIN ÖTESİNDE -YANIYOR!- YERKÜRE

YEŞİLÇAM’LI TÜRK(İYE) SİNEMASI

YAZMAK EYLEMİNE MÜNDEMİÇ NOTLAR

SANAT (VE TİYATRO) İLE HAYAT

EYYAMCI DEĞİL, HER DEVİRDE İNSANDI TARIK AKAN

YIKA YIKA YARATARAK YAZMAK

SIRILSIKLAM BİR ÂŞIK: BEDRİ RAHMİ

İŞÇİ SINIFININ “BUGÜN”ÜNDE SENDİKA(LAR) ( devam)

İŞÇİ SINIFININ “BUGÜN”ÜNDE SENDİKA(LAR)

ÖNCESİYLE 15-16 HAZİRAN’DAN BUGÜN(ÜMÜZ)E

HAKKÂRİ’DEKİ PARİS’Lİ: FERİT EDGÜ

TİYATRONUN UNUTULMAZ İNSAN(LAR)I

KARL MARX İLE MARKSİZMİ

LATİN AMERİKA VE EDEBİYAT ve GRUP YORUM'la dayanışma videosunu

ÜTOPYALAR(IMIZ)IN TARİHSEL ZEMİNİ

TÜKETİLE(MEYE)N İNSAN(LIK

KAPİTALİST KENT(LEŞMEMİZ)İN HÂL-İ PÜR MELALİ

KRİZİN, SAVAŞIN, VAHŞETİN “YDD”Sİ

POLİTİK SİNEMA İHTİYACI BÜYÜRKEN

O SES PEŞİNDEN SÜRÜKLENEN YILDIZ KENTER

MART’IN 10 KIZIL KARANFİLİ (VE ANIMSATTIKLARI

“DERİN AŞKLARIN, BAĞLILIKLARIN, HASRETLERİN, ŞEFKATİN ŞARKILARINI SÖYLEDİ” YILMAZ GÜNEY

DEVRİMCİ BİR DERVİŞ: OKTAY ETİMAN

İTİRAZ EDEN MÜLKSÜZLER İÇİNDİR LE GUIN

İRAN SOKAKLARININ BAŞKALDIRISI

SAF IŞIĞIN, ŞEFFAF SİMGELERİN ŞAİRİ: TOMAS TRANSTRÖMER

KAPİTALİZM KİRLİDİR, KİRLETİR

HRANT’IN KOLEKTİF KATLİNİN ANATOMİSİ

OHAL’(LERİN)İN EKONOMİ-POLİTİK DÖKÜMÜ

ŞİMDİLERDE ŞİİRE DAHA ÇOK MUHTACIZ GİRİZGÂHI

İSYANCI ŞEYH BEDREDDİN GERÇEĞİ

ORTADOĞU SARMALI VE T.“C”

DÜŞÜN(ECEĞİZ), YAZ(ACAĞIZ), KONUŞ(ACAĞIZ), SUSMA(YACAĞIZ)![

FAŞİZM(LER)İN GÜNCELLİĞİ VE IRKÇILIK

AŞK -İNSAN(LIK)A DAİR- HER ŞEYDİR![

EKİM DEVRİMİ İLE TARTIŞMALI “TARTIŞMALAR”I

GÜNCELDEN TARİHSELE İŞÇİ SINIFI

KAPİTALİST İKTİDARIN EĞİTİM(SİZLİĞ)İ VE COĞRAFYAMIZ

YENİ(DEN) ‘68’İ ANIMSA(YALIM)

AN-KARA’DA BİR KIPKIRMIZI CUMARTESİ

GÜLTEN AKIN: KENDİ GİTTİ, ŞİİR(LER)İ KALDI

BOYACI HALİL’İN MÜŞFİK KENTER’İ

EMPERYALİST YERKÜREDE BARIŞ (YALANI) VE SAVAŞ (GERÇEĞİ )

SİNEMA VE YÖNETMEN(LER)

PARİS KOMÜNÜ(MÜZ) HÂLÂ GÜNCEL

KAPİTALİZM VE TARIM(IMIZ)

“DUYARLILIĞIN İNCELİĞİN ESENLİĞİN YAZARI”: OKTAY AKBAL

KAPİTALİZMİN YARATTIĞI TABLO MU DEDİNİZ?

ÖĞRENCİ HAREKETİNİN TOPLUMSAL MÜCADELEDEKİ YERİ VE ROLÜ

HAYAT(LAR)IMIZA DOKUNMUŞ BİR MÜZİSYEN: ATTİLLA ÖZDEMİROĞLU

ADALETSİZLİK KARŞISINDA DEVRİMCİ SANATIN KONUMU VE İŞLEVİ

KATLEDİLDİĞİMİZ SURUÇ’LA ÇOĞALDIK

ŞİİRE KOÇAKLAMA

ÖZGÜRLÜĞE MUHTAÇ VE MAHKÛMUZ!

AYDIN/ ENTELEKTÜEL MESELESİNE DAİR

ŞİİR GİBİYDİ JOHN BERGER

SEVDİKLERİMDENDİR ÜÇÜ BİRDEN

YAZMAYI YAZMAK YAPAN

BAHAR(LAR)IN HALKI: ROMANLAR

ESKİ(MEYEN) SESLER, TINILAR

ORHAN KEMAL: USTADIR, YERİ AYRIDIR, MÜHİMDİR

“CULPA VACARE MAXIMUM EST SOLATIUM”

UNUTUL(A)MAZLAR YA DA HATIRLAYIN ONLARI

FİRARİ YAŞAM(IN)IN YAZMAK EYLEMİ

15’LER DAİR: GEÇM(EM)İŞ BUGÜNÜ(MÜZÜ)N ÖNSÖZÜDÜR !

SATIRLARDA AKAN YAŞAMIN BİLGELİĞİ

İNKÂRA ORTAK OLMA(K)!

“EVET”(İN EKONOMİSİN)E HAYIR!

ALAYINA İSYAN: “EVET”İN REFERANDUMU’NDA “HAYIR”![

“ÖZGÜRLEŞME DİLDE BAŞLAR”[

İNSAN(LIK), ONA İNANAN ŞAİR(LER)İN ŞİİR(LERİN)E MUHTAÇ

ALAYINA İSYAN, HEPSİNE “HAYIR”![

EKİM’İN 100. YILINDA KAVRAMLAR, GERÇEKLER

ZULA(NIZ)DAKİ ŞİİR, MAVZER(İNİZ)DEKİ MERMİ GİBİDİR

İKTİDAR, EĞİTİM, ÜNİVERSİTELER VE GENÇLİK

AKP’NİN -KAPİTALİZM PATENTLİ- ÇEVRE PRATİĞİ

“TEKÇİLİK” GÜZERGÂHINDA NEYİ, NASIL YAPMALI?

KÖTÜLÜK(LER) TABLOSU MU? “PANTE REI”![

ŞEYH BEDREDDİN: “SÖZÜ, BAKIŞI, SOLUĞU ARAMIZDAN ÇIKIP GELECEKTİR

UMUDU -TÜKETMEDEN- ÇOĞALTANDI SENNUR SEZER

“KIRIK MOZAİK”(İMİZ)İN PARÇASI SÜRYANÎLER

ORTADOĞU: BÜYÜK FOTOĞRAF İLE “KÜÇÜK” AYRINTI(LAR)

“İNSANLIK HÂLİ”NİN TERCÜMANI: FRANZ KAFKA

RESİM “SÜS” YA DA “AKSESUAR” DEĞİLDİR, OLAMAZ!

FUTBOL: GERÇEK VE BAĞINTILARIYLA TARTIŞALIM MI, TARTIŞMAYALIM MI?

EKİM’İN LENİN, LENİN’İN EKİM DESTANI

EGEMEN KLİKLER ARASI HESAPLAŞMA VEYA 15 TEMMUZ’UN ŞECERESİ[*]

SİYONİZM KARŞISINDA FİLİSTİN İLE ARAFAT’I[*]

BARIŞ (=HAYAT) İLE SAVAŞ (=ÖLÜM) HÂLİ[*]

TARTIŞILAN ASLÎ SORU(N) ÖZGÜRLÜKTÜR[*]

EGE MAVİSİNİN -HALİKARNAS- BALIKÇISI[*]

101. YAŞINDA AZİZ NESİN USTA[*]

68 BAŞKALDIRISI VE ÖĞRENCİ HAREKETİ[1]

“ÇORUMLU ‘BAUDELAİRE’PEREST”: SAİT MADEN[*]

KARAR VERİN: “SİZİN MUHAMMED ALİ’NİZ HANGİSİ?”[*]

HAYAT VE SANAT = GENÇLİK VE MÜCADELE[1]

GİDEN(LERİN) İKİ(SİN)DEN KALAN(LAR)[*]

BAŞYAPITI ‘GABO’NUN KENDİSİYDİ, HAYATIYDI[*]

YAZMAK EYLEMİNİN KADINLARI[*]

MİLLİYETÇİLİK VİRÜSÜ VE FUTBOL[*]

ANAYASA, BAŞKANLIK SİSTEMİ VE LAİKLİK[*]

33’LER SURUÇ’TUR; BİZ 33’LERİZ![*]

SYRIZA: NEYDİ? N’OLDU?![*]

“GEZİ”(/HAZİRAN) SANATI[*]

YENİDEN -VE BİR KEZ DAHA- FAŞİZM[*]

TÜRK(İYE) PATENTLİ PANOPTİKON HÂLİ[1]

ÇÖZÜLME, PARÇALANMA VE KUTUPLAŞMA GÜZERGÂHINDA[*]

DİK DURAN NİKBİNLİK: SABAHATTİN ALİ[*]

AŞKLARIN, KAVGALARIN, BARUT KOKAN DİZELERİN ŞAİRİ: HASAN HÜSEYİN[*]

SOYKIRIMDAN SÜRGÜNE ÇERKESLER[*]

44 YIL SONRA ONLAR YANİ SONSUZLAR[*]

AŞK, TRAVMA, TOPLUMSAL İNŞA VEYA DEVRİM, KAPİTALİZM, SOSYALİZM[1]

PEKİYİ YA İSYANCI KAZIM’DAN SONRA BİZ?![*]

TARİHSELDEN GÜNCELE İBRAHİM KAYPAKKAYA[1]

HAYATI ÖRGÜTLEYEN AŞKINLIKTIR SANAT (İLE TİYATRO)[*]

KAPİTALİZMİN “ÇEVRE”Sİ YA DA EKOLOJİK KÂBUS![1]

BUGÜN(ÜMÜZ)DE ENTELEKTÜEL, EĞİTİM, AKADEMİ[*]

MÜLKİYET, İKTİDAR, DEVLET (=DEMOKRASİ) VE…[1]

RADİKAL SOSYALİZM HÂLÂ GÜNCEL!

2015 1 MAYIS’INDAN 2016’YA YİNE, YENİDEN, ISRARLA TAKSİM!

KIZILDERE TARİHİ(MİZ) HEPİMİZİNDİR[1]

KÜLTÜREL YOZLAŞMA KARŞISINDA DEVRİMCİ SANAT[1]

KOMÜN’DEN EKİM’E ESKİ(MEYEN) SOSYALİZM

YALNIZLIĞIN ÇOĞUL SENFONİSİ: SAİT FAİK ABASIYANIK[*]

SAVAŞIN BATI CEPHESİNİN SORU(N)LARI İLE “DOĞU”[*]

ORTADOĞUDA T.CNİN HÂLİ VE ROJAVA

SANATIN SINIFI VEYA SANAT SİYASAL VE SINIFSALDIR

ORTADOĞUNUN KANAYAN YARASI FİLİSTİN

VERİLERİYLE DEMOKRASİ (MÜCADELESİ) VE DÜZEN(SİZLİK) ÜZERİNE

FAİLİ MEÇHUL -OLMAYAN- KAYIP(LAR)

80'Lİ YILLAR = İNSAN(SIZLIK) + UMUT(SUZLUK) + EYLEM(SİZLİK)

ERMENİLERİN BUGÜNÜ=HRANT+KAMP ARMEN

KÜRTLER VE ORTADOĞU

chavez venezüella'sında ne(ler)oluyor? bolívarcı halkçılık mı, sosyalizm mı