Bilim ve Gelecek Dergisi’nin Şubat sayısında Mustafa Diktaş, “Sünnet Davetiyelerine Feminist Antropolojik Bir Bakış” başlıklı makalesiyle kadın ve erkek sünnetinin tarihini, sosyal nedenlerini ele aldı. Diktaş, Uluslararası araştırmaların yanı sıra sünnet düğünü davetiyelerini de kaynak olarak kullandı.

6 bin yıl önce penisin kökünden kesilerek tanrıçalara kurban edildiğini anlatan Diktaş, soyun devamına engel olan bu eylemin dönüşerek sünnet haline geldiğini söyledi. Sünnetin dini kökenlerini de ele alan makalesinde sünnetin Tevrat’ın “Yaratılış: 17, 10-14” bölümünde, İncil’in “Luka: 2-21” bölümünde yer aldığını anlatırken; Kur’an’da kadın veya erkek sünnetine hiç değinilmediği ayrıntısına dikkat çekti.

ERKEK SÜNNETİ

Kadın sünnetinin kadın namusunu kontrol etmek amaçlı ataerkil bir icat olduğunu anlatan Diktaş, erkek sünnetini ise şöyle açıkladı:

“Ataerkil toplumlarda EGS’nin (erkek sünneti) sembolik bir cinsel rolü vardır, çünkü ereksiyon erkek yetişkinliğinin en önemli göstergesidir.

Penis başının sünnet yoluyla görünür hale getirilmesi penise daimi bir ereksiyon görüntüsü verir. Bunun yanı sıra bu işlem, henüz cinsel olgunluğa erişmemiş çocuğu, sembolik olarak yetişkin erkek yaparak ve kadınların dünyasından ayırarak dönüşümünü sağlar. Geleneksel olarak genital sakatlamaya, erkek çocuğu kadın kıyafetlerine ve takılarına büründüren, onu yara iyileşene kadar tecrit eden ve sonrasında yeni sünnetli ve daha erkeksi statüsüyle topluluğa tekrar kabul eden bir dizi ritüel eşlik eder.

Bu ritüeller önemlidir, çünkü çocuğun sembolik olarak ölümüne ve yeni erkek figürünün yeniden dirilişine dolaylı olarak işaret eder. Bu yeni doğumu anne değil, baba gerçekleştirir. Bu anlamda erkek çocuk sünneti erkek otoritesini pekiştirmede ikili sembolik rol oynar. Bunlardan ilki çocuğa yetişkin erkek görüntüsünü vererek onun erkek topluluğuna aidiyetini gerçekleştirmek ve genital kan akıtarak bio/ sosyal kadın verimliliği sembolünün imtiyazını vermektir. İkincisi de yeni doğum ve sembolik yetişkin erkeklik çocuğa anne değil de baba tarafından verilir.”

Bugünkü anlamıyla sünnetin ataerkil toplumda ortaya çıktığının anlatıldığı makalede, çocuğun sünnet edilerek anneden ayrıldığı, toplumsal cinsiyet rolünün kendisine sünnetle verildiği, bu törenle babasının devamcısı olduğunun öğretildiği tezi savunuldu. Abd el Salam’ın bir makalesinden “sünnet felsefi düzeyde Tanrı’nın; uygulama düzeyindeyse babanın emridir.” Sözlerini alıntılayan Diktaş, “Bu anlamda Tanrı ve baba özdeşleştirilmiştir. Yani örneklerden de anlaşıldığı gibi sünnet ister Tanrı, peygamber, ister baba, kabile reisi emri ile olsun ataerkin bir yaptırımdır.” İfadelerini kullandı.

Sünnetin içinde ataerkil amaçların gizli olduğu çok derin sembolik bir işlem olduğunu savunan Diktaş’a göre sünnet, çocuğa geçiş yapacağı yeni toplumsal katmanı haber vererek toplumsal ataerkin gücünü sağlamlaştıran bir eylem.

SÜNNET DAVETİYELERİ

Sünnet davetiyelerinin söylem analizini de yapan Diktaş, sünnetin farklı düzlemlerde algılanışına dair birçok örnek sundu.

“Bir geçiş ritüeli olarak” sünnete;

“güne gün ekledim

Hiç durmadan bekledim

Ben babamın oğluyum

Hem ilk hem sonuyum

Sünnet olup övüneceğim

Gelirseniz sevineceğim”

Gibi pek çok örnek sunan Diktaş, “toplumsal cinsiyet güç politikası olarak” sünnet algısına;

“duydunuz mu?

Ah! Şu babam yok mu?

Aklına taktı beni bu yaz kestirecekler şeyimi

Düğün dernek kurmuş,

Herkese yayar gibi sünnet edecekler beni

Bir muzu soyar gibi

Dedim ki bu iş bitsin

Fazla zaman geçmeden

Biraz büyüyüp iş satıra düşmeden”

Gibi davetiye örnekeri verdi. Diktaş, toplumda sünnetin dini bir ritüel olarak da algılandığını söylerken, buna ilişkin;

“tevhid ipi elimizde

Nur Muhammed gönlümüzde

Yüce Kur’an dilimizde

Yakında sünnet var bizde

Sünnetimiz şanlı, açılışı Kur’anlı,

Davetlisi imanlı,

Buyurun dostlar sünnetimize”

Gibi çeşitli davetiye örnekleri verdi.

Bu ay Ortadoğu tarihinde sınıflaşmaya karşı ilk büyük halk hareketi olan Mezdek İsyanı’nı kapak konusu yapan Bilim ve Gelecek Dergisi’nden sünnete ilişkin makalesinin tamamı okunabilir.

OdaTV