Daha önce sadece birkaç çeşit GDO’lu mısır ve soyaya izin veren Bilimsel Komite, izin verilen GDO’lu ürün sayısını 25’e çıkarttı. Komitenin aldığı bu karar GDO'lu ürünlerle ilgili yeni tartışmaları gündeme getirdi.

Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar (GDO) ile ilgili tartışmalar gündemdeki yerini koruyor. Geçtiğimiz aylarda ilgili yönetmeliği defalarca değiştirilen, yasal altyapısı yönetmelikten sonra oluşturulmaya çalışılan GDO’lu ürünlerin ithalatı ile ilgili yeni bir karar daha alındı. Ülkemize girebilecek olan GDO’lu ürünler konusunda karar organı olan Bilimsel Komite, genetiği değiştirilmiş mısır ve soyadan sonra geçtiğimiz günlerde açıkladığı toplantı raporunda şeker pancarı, maya, patates, pamuk, bakteri biyokütlesi ve kolzanın (kanola) da ülkemize girişinde bir sakınca görülmediğini açıkladı.

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’nın internet sayfasında yayınlanan Bilimsel Komite’nin 3. ve 4. toplantısına ait kararlara göre, 3 çeşit kolza (kanola), 6 çeşit pamuk, 1 çeşit şeker pancarı, 1 çeşit maya, 1 çeşit patates, 1 çeşit bakteri biyokütlesi olmak üzere toplam 13 çeşit GDO’lu ürünün ithalatına izin verildi. Ülkemize giren GDO’lu ürün çeşidini artması başlı başına bir tartışma konusu iken, izin verilen ürünlerle ilgili açıklamalarda yer alan bazı ifadeler de tartışmalara neden oldu.

Gen kaçışı tehlikesi
GDO’larla ilgili tartışmalarda en çok dikkat çekilen tehlikelerden biri “gen kaçışı” tehlikesi. Genetiği değiştirilmiş bir ürün üretildiğinde bundan yabani akrabalarına gen geçişi olacağı için genetik kirliliğin olma olasılığı yükseliyor. Bu gen kaçışları diğer bitkilerin genetik yapısını etkileyerek biyolojik çeşitliliğe zarar verebiliyor.

Bilimsel Komite kararlarında da genetiği değiştirilmiş kolza (kanola) için gen kaçışı uyarısı yapıldı. Kararda GT 73 kolza,T45 kolza ve MS8 X RF hibrid kolza çeşidi için “yem, gıda (rafine yağ) olarak kullanıldığında mevcut bilgiler ışığında insan ve hayvan sağlığı açısından istenmeyen bir etki oluşturmayacağı beklenmektedir. Ancak, ülkemizde bu türün yabanileri bulunduğundan gen kaçışının önlenmesi için gerekli tedbirlerin alınması önerilmektedir” görüşüne yer verildi. Kararda bu bilgiye yer verilmesi “GDO’lu kolza ekimi mi yapılacak?” sorusunu gündeme getirdi.

Üretime kota, ithalata serbesti
Bilimsel komitenin, yayımlanan karar ile GDO’lu şeker pancarı ithalatına izin vermesi dikkat çekti. Kararda, “H7-1 şeker pancarı çeşidinin yem, gıda olarak kullanıldığında mevcut bilgiler ışığında insan ve hayvan sağlığı açısından istenmeyen bir etki oluşturmayacağı beklenmektedir” denildi. Vatan gazetesinde yayımlanan haberde de bu konuya dikkat çekilerek “Şekerpancarı üretimini kota ile sınırlayan ve üreticileri alternatif ürünlerin üretilmesi için destek veren Türkiye’nin GDO’lu şekerpancarı ithal etmesi dikkat çekiyor” denildi.

Bu yetki çok tartışılmıştı
İlk olarak geçtiğimiz Ekim ayında Resmi Gazete’de yayımlanan, daha sonra bazı maddelerinin yürütmesi durdurulan ve defalarca düzeltilen “Gıda ve Yem Amaçlı Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar ve Ürünlerinin İthalatı, İşlenmesi, İhracatı, Kontrol ve Denetimine Dair Yönetmelik”te, geçtiğimiz Nisan ayında çok tartışılan iki değişiklik yapılmıştı. Yönetmeliğinin genel hükümleri arasında yer alan ''İnsan ve hayvan tedavisinde kullanılan antibiyotiklere karşı direnç genleri içeren GDO ve ürünlerinin ithalatı ve piyasaya sunulması yasaktır'' hükmü, düzenlemeden çıkarılırken, Teknik Risk Değerlendirme Komitesi'nin görev ve yetkileri yeniden tanımlanmıştı. Komite’nin görev ve yükümlülüklerine, “ticarete konu olan ve risk değerlendirmesi yapılması sonucu Avrupa Birliği’nde tüketime uygun olduğuna dair onaylanmış genler hakkında değerlendirme yapma ve yapılan değerlendirme sonucu bu onaylı genler arasından uygun görülenleri Bakanlığa bildirme” maddesi de eklenmişti. Komite’nin, iç piyasada yer alacak GDO’lu ürünlerin ithalatında belirleyici bir konuma gelmesi, hükümet mensuplarının çocukları ve yandaş şirketler için yeni bir rant kapısı doğacağı şüphelerini uyandırmış ve bu konu bir süre tartışılmıştı.

GDO niçin istenmiyor?
GDO’lu ürünler ile ilgili tartışma bir süredir gündemdeki yerini koruyor. GDO’lu ürünlerin ülkemize girişine karşı çıkarken dillendirilen bazı eleştiriler şunlar:

• İnsan beslenmesi için üretilen bitkilerin genleriyle oynanması, özellikle de aralarında genetik madde alış verişi olmayan, yani doğal süreçlerde eşleşemeyen canlıların eşleştirilerek doğada olmayan hibritlerin oluşturulmasının, günümüzde ve gelecekte insan sağlığına ne tür etkiler göstereceği bilinmemektedir.

• Dünyada biyoçeşitlilik açısından zengin olan bölgelerde bu ekimin yapılması diğer bitkileri de olumsuz yönde etkilemesi açısından büyük risk içermektedir.

• Tarım ve gıda alanında biyoteknolojiyi kullanan ve bu pazarı elinde bulunduran dünyada birkaç firma bulunmaktadır. Halihazırda yapılan düzenlemeler, bu tekellere bağımlılığı arttırmaktadır.

• Türkiye’nin biyolojik çeşitliliği, tarım potansiyeli, halkın satın alma gücü ve tüketim alışkanlıkları değerlendirildiğinde GDO’lu ürünlere ihtiyacımız yok.

• GDO’lu tohumlar “terminatör gen” ya da “intihar geni” olarak adlandırılan ve tohumun kullanıldıktan sonra kendisini imha etmesini sağlayan ve dolayısıyla da birden fazla kez kullanılması ihtimalini ortadan kaldıran bir gen içeriyor. Bu durum da çiftçinin kendi tohumluğunu elde etmesini imkansız kılarak tohumda bağımlılığın pekişmesi anlamına geliyor.